तेहरान —इरानभरि शासनविरुद्धका विरोध प्रदर्शन तेस्रो हप्तामा प्रवेश गरेका छन्। कडा सुरक्षा नियन्त्रण र ‘क्रूर दमन’का आरोपका बीच पनि प्रदर्शन रोकिएको छैन। नर्वे–आधारित मानवअधिकार संस्थाका अनुसार कम्तीमा १९२ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ, भने वास्तविक मृतकको संख्या अझै बढी हुनसक्ने चेतावनी दिइएको छ।
२८ डिसेम्बरदेखि सडकमा उत्रिएका नागरिकले मुद्रास्फीति, रियलको अवमूल्यन र दीर्घकालीन अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धको प्रभाव विरुद्ध आक्रोश पोख्दै आएका छन्। आन्दोलन सबै ३१ प्रान्तमा फैलिसकेको छ, तर विपक्षी शक्ति अझै विभाजित देखिन्छ। सरकारले आयातकर्ताका लागि अनुदानयुक्त विनिमय दर हटाउने जस्ता आर्थिक उपायहरू घोषणा गरे पनि, साथसाथै दमन बढाइएको सत्ता–आलोचकहरूको आरोप छ। दमनका कारण मृत्यु, व्यापक गिरफ्तारी र देशव्यापी इन्टरनेट बन्द भएको रिपोर्टहरू आएका छन्।
यसबीच, पूर्व शाहका छोरा रेजा पहलवीका समर्थकको संख्या बढ्दै गएको बताइन्छ। हाल प्रदर्शनकर्ताको नारामा उनको नाम फेरि सुनिन थालेको छ, र पहलवी आफैंले सामाजिक सञ्जालमार्फत सडकमा उत्रन आह्वान गरेका छन्। देशको अन्तर्राष्ट्रिय एक्लोपन पनि थप गहिरिन पुगेको बताइन्छ, जुन अघिल्लो जूनमा भएको १२ दिने युद्धपछि झन् बढेको थियो।
यसैबीच अमेरिकी सैन्य अभियानले भेनेजुएलामा मादुरो शासनलाई लक्षित गरेपछि, तेहरानले पनि त्यस्तै भाग्यको आशंका बढेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। परमाणु वार्ता पूर्ण रूपमा रोकिएको अवस्थामा, तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको परमाणु तथा मिसाइल कार्यक्रममा कुनै पनि प्रगति सह्य नहुने चेतावनी दिएका छन्। उनले प्रदर्शनकारीको पक्षमा वक्तव्य जारी गर्दै निरन्तर दमन भए परिणाम भोग्नुपर्ने बताए।
यसैबीच, इजरायलले इरानको वर्तमान कमजोर अवस्थालाई प्रयोग गरी नयाँ आक्रमण गर्न सक्छ भन्ने जोखिमबारे पनि सरोकारवालाहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। इजरायलका विदेश मन्त्री गिडोन सारले इरानी जनताको स्वतन्त्रताको लागि भइरहेको संघर्षप्रति समर्थन जनाउँदै “हामीलाई इरानी जनतासँग कुनै शत्रुता छैन, हाम्रो समस्या त्यहाँको शासनसँग हो” भनेका छन्।
इरानी संसदले आइतबार बसेको बैठकमा प्रदर्शनसम्बन्धी स्थिति र सरकारी कदमबारे छलफल गरेको छ। यसबीच तेहरानले संयुक्त राज्य अमेरिकाले आक्रमण गरेमा छिमेकी अमेरिकी सैन्य बेस तथा इजरायललाई लक्ष्य बनाइने चेतावनी दिएको छ।
तीन दिनदेखि जारी पूर्ण इन्टरनेट नाकाबन्दीका कारण देशभित्रको अवस्थाबारे विश्वसनीय जानकारी बाहिर ल्याउन कठिन भएको पत्रकार तथा कार्यकर्ताहरू बताउँछन्। फोन र मोबाइल सेवासमेत अवरुद्ध हुँदा विदेशमा रहेका परिवारसँगसमेत सम्पर्क विच्छेद भएको खबर आएको छ। मानवअधिकार समूहहरूले हजारौँ व्यक्तिलाई पक्राउ गरिएको र समूहगत मृत्युदण्डको जोखिम बढिरहेको चेतावनी दिएका छन्।
राजधानी तेहरानसहितका धेरै अस्पतालहरूमा घाइतेको भीड बढ्दै गएको र रगत आपूर्तिमा गम्भीर अभाव देखिएको छ। अस्पतालहरूमै सुरक्षा निकायले घाइतेलाई समात्ने जोखिम बढेको र कतिपय अवस्थामा मृतकको शवसमेत परिवारलाई नफर्काइने रिपोर्टहरु आएका छन्।
प्रदर्शनसँगै इरानको नेतृत्व तनावग्रस्त देखिएको विश्लेषकहरूको टिप्पणी छ। राज्य मिडियाका धम्कीपूर्ण अभिव्यक्ति र बलपूर्वक कारबाहीले यसपटकको आन्दोलन अघिल्लाभन्दा गम्भीर चुनौती बनेको संकेत गरेको उनीहरूको धारणा छ र बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय दबाबसँगै इरानको राजनीतिक भविष्य अनिश्चित बन्दै गएको छ।